"LET THERE BE LIGHT" Ministries
100 EBYAMAZIMA KU BYEBUZIBWA SABIITI
Lwaki okuma olunaku lwa Sabiiti?
Kiki ekirabikira mu Sabiiti?
Yakolewa ddi, ani eyagikola, era yanni?
Lunaku ki olutufu okuba olwa Sabiiti?
Bangi bakuma olunaku olusoka wiiki, oba sande.
Lukusa ki olwa bayibuli lwebalina olwa kinno?
Abamu bakuma olunaku olwomusanvu, oba satade.
Byabwandikibwa ki byebalina olwokinno?
Ganno ge mazima kunaku zinno zombi, nga bwezogerwako mu bulambilukufu mu kigambo kya Katonda.
Ebyamazima nkaga ebikwata ku lunaku olw’omusanvu
1. Oluvanyuma lw’okukola enaku mukaga ezo mu weeki nga atonda ensi eno, Katonda n’abumulira ku lunaku olw’omusanvu. Oluberyeberye 2:1-3.
2. Kino kyakakasa nga olunaku lunno Katonda kwe yabuumulilako, oba lunaku lwa Sabiiti, nga olunaku lwa sabiiti kitegeza olunaku olw’ekibuumulo. Okulaga nga: singa omuntu aba azalidwa kulunaku lwonna, olunaku olwo lufuka amazalibwage. Kale ne Katonda yabuumula ku lunaku olw’omusanvu, olunaku olwo nelufuka Ekibuumulo Kye, oba olunaku lwa Sabiiti.
3. Nolwokye olunaku olw’omusanvu lutekwa okuba nga lwe lunaku lwa Sabiiti ya Katonda. Oyinza okukyusa olunaku lwe bwazalibwilako n’oluteka ku lulala lw’otazalibwilangako? Nedda. W’ekityo toyinza kukyusa olunaku Katonda lwe yabuumulirako n’oluteka ku lunaku lw’atabuumulirako. Kale olunaku olw’omusanvu lusigala nga ye Sabiiti ya Katonda.
4. Omutonzi naluwa omukisa olunaku olw’omusanvu. Oluberyeberye 2:3.
5. Nalutukuza olunaku olw’omusanvu. Okuva 20:11.
6. Katonda yalufula lunaku lwa Sabiiti mu lusuku lwa Adeni. Oluberyeberye 2:1-3.
7. Lwatekebwawo nga omuntu tanagwa; kale telufanana n’ezo ezatekebwawo nga omuntu amaze okugwa.
8. Yesu ayogera nti sabiiti yabawo ku lw’omuntu (Makko 2:27); n’ekiba nti, olulyo lw’omuntu nga ekigambo omuntu wanno tekiriko w’ekikoma, kale n’Abanamabwanga era n’Abayudaya.
9. Lwo kijjukizo kya butonzi. Okuva 20:11; 31:17. Buli kisera kyonna bwetubuumula ku lunaku olw’omusanvu, nga Katonda bw’eyakola, tujjaganyiza ekintu kinno ekikulu.
10. Lwabwewa Adamu, omukulu wo lulyo lwa bantu. Makko 2:27; Oluberyeberye 2:1-3.
11. Kale okuyita muye nga omubaka, okutuka eri amawanga gonna. Bikolwa bya batume 17:26.
12. Simukola gwa kiyudaya, kuba yakolebwa emyaka 2300 nga tewanabawo Abayudaya.
13. Bayibuli tegiyitangako nti Sabiiti ya Bayudaya naye “Sabiiti ya Mukama Katonda wo.” Abantu batekwa okwegendereza engeri gye baswaza mu ekibuumulo ky’olunaku lwa Katonda olutukuvu.
14. Obujjurirwa obulaga okukola kwa Sabiiti okuyita mu mirembe gyonna ejja bajja ffe. Oluberyeberye 2:1-3; 8:10, 12; 29:27-28, nendala.
15. Sabiiti yo kitundu kya mu Mateeka ga Katonda nga tebanafuna ga Saniyi. Okuva 16:4, 27-29.
16. Katonda ya gateka munda mumitima wa mateeka ge agafuga obulamu. Okuva 20:1-17. Lwaki yaliteka omwo singa tefanana amalala omwenda, bonna gebakiriza nti tegakyuka?
17. Sabiiti ey’olunaku olw’omusanvu yalagwirwa n’edobozi lya Katonda omulamu. Eky’amateeka Olw’okubiri 4:12-13.
18. Katonda mwenyini yagabwandika n’omukono gwe. Okuva 31:18.
19. Katonda n’agakola ku jinja eryole, nga kiraga ekifananyi eky’obutasanyisizibwa ddala. Eky’amateeka olw’okubiri 5:22.
20. Gakumirwa nga muwatukuvu mu Sanduku mu kifo ekisinga obutukuvu. Eky’amateeka olw’okubiri 10:1-5.
21. Katonda yaganira ddala okukola ku Sabiiti, era ne mubisera ebizibu. Okuva 34:21.
22. Katonda yazikiriza Abaisirayiri mu dungu olw’okubanga banyoma Sabiiti. Ezekeri 12:12-13.
23. Kekabonero ka Katonda ow’amazima, mu kko tumutegera okumumanya okuva ku ba Katonda abalala. Ezekeri 20:20.
24. Katonda yasubuza nti Yerusalemi ejja kuberera singa Abayudaya bakuma Sabiiti. Yeremiya 17:24-25.
25. Yabatwala mu busibe e Babuloni olw’okumenya Sabiiti. Nekemiya 13:18.
26. Katonda yazikiriza Yerusalemi olw’okumenya Sabiiti. Yeremiya 7:27.
27. Katonda yalangirila omukisa ogw’enjabulo ku banamwabwanga olw’okujikuma. Isaaya 56:6-7.
28. Kinno mu bunabi kitegeza bulambalamba obuyinza obw’ekikurisitayo. Laba Isaaya 56.
29. Katonda asubiza okuwa omukisa buli muntu yenna akuma Sabiiti. Isaaya 56:2.
30. Mukama ayagala ffe okugiyita nti “yamukisa”. Isaaya 58:13. Mwegendereze, abo abakisanyukira okugiyita nti “Sabiiti enkadde eya bayudaya”, “ekikoligo ekyobusibe,” nebilala.
31. Oluvanyuma lwa Sabiiti entukunvu nga emaze okurinyirirwa “ebiro bingi,” ezzibwa bujja munaku ezisembayo. Isaaya 58:12-13.
32. Abanabbi bonna abatukuvu bakuma olunaku olw’omusanvu.
33. Omwana wa Katonda bw’eyajja yakuma olunaku olw’omusanvu mu bulamu bwe bwonna. Lukka 4:16; Yokana 15:10. Kati nabagobere ekyokulabilako ekya Kitawe ku lunaku olw’okutonda. Tetujja kuba watufu nga tugoberera ekyokulabirako ekya Kitafe era N’omwana?
34. Olunaku olw’omusanvu lwe lunaku lwa Mukama. Laba Kubikulirwa 1:10; Makko 2:28; Isaaya 58:13; Okuva 20:10.
35. Yesu yeyali mukama wa Sabiiti (Makko 2:28); amakulu nti, okugyagala era’okugikuma, nga omusajja wali mukama wo mukazi, okumwagala era n’okumubudabuda. 1 Petero 3:6.
36. Sabiiti eyakakasiwa nga yatekebwawo olw’okusasira okungi olw’obulungi bw’omuntu. Makko 2:23-28.
37. Mukifo ky’okugyabwo Sabiiti,n’obwegendereza yayigiriza nga bw’eyali esana okukumibwa. Matayo 12:1-13.
38. Mukama yayigiriza abayigirizwa nti tabasana kukolanga ku olunaku lwa Sabiiti okugyako “amateeka kyegakiriza”. Matayo 12:12.
39. Mukama yalagira abayigrizwa nti Sabiiti etekwa okusabirwa emyaka 30 oluvanyuma lw’okuzukira. Matayo 24:20. (okuduka kwawe kwaliwo mu A.D 66).
40. Abakazi abamukirizanga n’ebagobrenga Yesu n’obwegendereza bakuma olunaku olw’omusanvu oluvanyuma lwokuffa kwe. Lukka 23:56.
41. Emyaka asatu oluvanyuma lw’okuzukira kwa Kurisito, Omwoyo Omutukuvu alaga okuguyita olunaku lwa Sabiiti. Ebikolwa bya batume.13:14.
42. Paulo, omutume eri Abanamawanga, yagiyita “Olunaku lwa Sabiiti’mu A.D 45. Bikolwa bya batume 13:27. Paulo teyakimanya? Oba tukiriza abasomesa abamulembe gunno, abakakasa nti yakoma okuba Sabiiti kukuzukira kwa Kurisito?
43. Lukka, omukurisitayo eyabikulirwa mubyafayo, nga awandika mu A.D 62 agiyita “olunaku lwa Sabiiti”. Bikolwa bya batume 13:44.
44. Abanamawanga abakyuka bagiyita Sabiiti. Bikolwa bya batume 13:42.
45. Mu lukunghana olukulu olwabakurisitayo, A.D 52 mu maso ga batume era n’enamungi wa bayigiriza, Yakobo aluyita olunaku lwa Sabiiti. Bikolwa bya batume 15:21.
46. Kyali kyabuzalirwanwa okutekangawo okusaba kulunaku lunno. Bikolwa bya batume 16:13.
47. Paulo yasomanga ebyawandikibwa mu nkughana za bantu ku lunaku lunno. Bikolwa bya batume 17:2-3.
48. Yali mpisa ye okubulira ku lunaku lwa Sabiiti. Bikolwa bya batume 17:2.
49. Ekitabo kya bikolwa bya batume kituwa emirundi kinana mwene nga akola enkunghana ku lunaku lwa Sabiiti. Laba Bikolwa bya batume 13:4, 44; 16:13; 17:2; 18:4, 11.
50. Tewaliwo obutategeregana wakati wa bakurisitayo na bayudaya ku lunaku lwa Sabiiti. Kinno kikakasa nti abakurisitayo bakuma olunaku lwe lumu nga abayudaya bwebakola.
51. Mu kwemulugunya kwonna ku Paulo, tebamulangako okumenya olunaku lwa Sabiiti. Lwaki nedda singa yali talukuma?
52. Paulo mwenyini yalangirira nti yakumanga amateeka. “siyoononanga mu mateeka g’Abayudaya newankubadde ku yekalu newankubadde eri kayisaali”. Bikolwa bya Batume 25:8. Kinno kyandibadde kitya singa teyakuma sabiiti?
53. Sabiiti eyogerwako mu ndagano empya emirundi 59, era nekitiibwa kyayo, ngerina omutwe gwegumu noguli mundagano enkadde, “Olunaku lwa Sabiiti”.
54. Tewali kigambo wonna mu ndagano empya awakwata ku Sabiiti nga bwogera nti yakoma, yagiwawo, yakyusibwa,oba ekintu ekyefananyiriza bwekityo.
55. Katonda tawangako muntu yenna lukusa okukolerako omulimu.Omusomi, buyinza ki bwokozesa olunaku olw’omusanvu mu milimu eza bulijjo?
56. Tewali mukurisitayo ow’endagano empya, obanga tanaba kuzukira oba ng’amaze, eyakolako omulimu ku lunaku olw’omusanvu. Funnako ekintu kyonna ekyengeri enno, era tujja kufuna okubusabusa. Lwaki omukurisitayo obw’omurembe gunno okukola ekyenjabulo ku bakurisitayo aba Bayibuli?
57. Tewali buwandike obulaga nti Katonda yajjawo omukisa ggwe oba obutukuvuwe ku lunaku olw’omusanvu.
58. Nga Sabiiti bweyakumiwanga mu Adeni nga omuntu tanagwa, bwekityo bwegenda okukumibwa emirembe n’emirembe munsi empya oluvanyuma lw’okuziwa bujja. Isaaya 66:22-23.
59. Sabiiti eyolunaku olw’omusanvu yali yamugaso ku mateeka ga Katonda, nga bwekyava mu kamwe ke, era nga bweyawandikibwa n’omukono gwe ku mayinja ku Sinayi. (Laba Okuva 20). Yesu bweyatandika omulimu gwe, yayagera buterevu nti teyajja kuzikiriza mateeka. “Te muloboza nti najja okuzikiriza amateeka oba eby’abannabi”. Matayo 5:17.
60. Yesu yanenya bubi abafarisayo okuba abananfusi okwefaninyiriza okwagala Katonda, ate nga ekisera kyekimu bonana agamu ku mateeka ekumi nobulombolombo wabwe. Mungeri yemu, okukuma olunaku olusoka (Sunday) kwe kwonana amateeka ga Katonda, era kanno kekalombolombo ka bantu.
Tumaze okubalaga ebyamazima 60 bulungi mu Bayibuli ebikwata ku lunaku olw’omusanvu. Onakola ki nabyo?
Ebyamazima Anna Ebikwata kuOlunaku Olusoka mu wiiki
1. Ekintu ekisoka ekyawandikibwa mu Bayibuli gwe mulimu ogwakolebwa ku Lunaku olusoka mu wiiki. Luberyeberye 1:1-5. Gunno gwakolewa n’Omuntonzi mwenyini. Oba Katonda yakola ensi ku lunaku olusoka, kiyinza okuba ekibi okukola omulimu ku sande?
2. Katonda yalagira abantu okukola ku linaku olusoka mu wiiki. Okuva 20:8-11. Kiba kibi okugondera Katonda?
3. Tewali nomo ku bajajja ffe abalukumako.
4. Taweli nomu ku banabbi abatukuvu abalukumako.
5. Nekiragiro kya Katonda, abantu abatukuvu bakozesanga olunaku olusoka mu wiiki nga olunaku olwabulijjo okukola okumala emyaka nga 4,000.
6. Katonda mwenyini aluyita olunaku “olw’okukola”. Ezekeri 46:1.
7. Katonda teyabumula ku lunaku lunno.
8. Teyaluwa mukisa.
9. Kurisito teyabumula ku lunaku lunno.
10. Yesu yali mubajji (Makko 6:3) era nakolanga obusubuzibwe okutusa bweyatusa emyaka 30 egyobukulu. Yakumanga Sabiiti era nakolanga enaku mukaga mu wiiki, nga bonna bwebakiriza. Kale yakola emirimu egyamanyi emilala ku sande.
11. Abatume bakolelanga ku lunaku lunno ekisera kye kimu.
12. Abatume tebabumula ku lunaku lunno.
13. Kurisito taluwanga mukisa.
14. Teluwebwanga mukisa n’obuyinza bwona obw’eggulu.
15. Telutukuzibwanga.
16. Tewali teeka eryabwenga okulagira okulukuma; kale tekuba kwonona okulukolelako omulimu. “Awatali mateeka, tewaliwo kwonona.” Abarumi 4:15 (1 Yokana 3:4).
17. Tewali mundagono empya awagana omulimu gwonna okukolewa ku sande.
18. Tewali kubonerezewa okutekewawo okulwonona.
19. Teruliko mukisa ogusubiziwa olwokulukuma.
20. Teruliko kigendererwa ekiwebwa lwaki kyetegisa okulukuma. Kyandiyinziza okuba bwekityo singa Mukama yayagala okulukuma?
21. Teyitibwangako Sabiiti ya bakurisitayo.
22. Teruyitibwangako okuba olunaku lwa Sabiiti.
23. Teruyitibwangako okuba olunaku lwa Mukama.
24. Teruyitibwangako olunaku olw’okubumula.
25. Tewali mutwe mutukuvu ogulina okugyibwawe. Kale lwaki tugiyita tuluyita olutukuvu?
26. Luyitibwa mu bumpi “olunaku olusoka mu wiiki.”
27. Yeu talwogerangako mungeri yonna – teyatwalako erinya lyayo mukamwake nga wetulaba mu ebyawandikibwa.
28. Ekigambo tekilabikako mu Bayibuli nakatono.
29. Yadde Katonda, Kurisito, yadde abasajja ababikulirwa, abali bogeddeko ekigambo nekimu okusemba sande okubaolunaku olutukuvu.
30. Olunaku olusoka mu wiiki lwogerwako emirundi munana mu ndagano empya. Matayo 28:1; Makko 16:2, 9; Lukka 24:1; Yokana 20:1, 19; Bikolwa bya Batume 20:7; 1 Abakkolinso 16:2.
31. Mukaga ku binno bilaga olunaku olusoka mu wiiki nga lwelumu.
32. Paulo yalagira abatukuvu okutunuliranga ensonga zawe ezomunsi ku lunaku olusoka. 1 Abakkolinso 16:2.
33. Mu ndagano empya erimu obuwandike obulaga nga olukungana olweddini lumu lwatulako ku lunaku olusoka. Bikolwa bya Batume 20:5-12.
34. Tewaliwo kulowoza kwonna nti olukunghana lwatulako ku lunaku lunno nga lunno terunabawo oba oluvanyuma.
35. Tekyali kya bulombolombo okukunghana ku lunaku lunno olusoka.
36. Tewaliwo ekyetagisa okumenyanga emigati ku lunaku lunno olusoka.
37. Tulinawo omulundi ggumu lwe kyakolebwa. Bikolwa bya Batume 20:7.
38. Kinno kyakolewa mukkiro – oluvanyuma lwekiro mutumbi. Enyiriri 7-11. Yesu yalujjukira ku lwegulo lw’okutona (Thursday - Lukka 22), era abatumw bakikolanga buli lunakuemirundi emilala. Bikolwa bya Batume 2:42-46.
39. Tewaliwo wonna mu Bayibuli awagamba nti olunaku olusoka mu wiiki lwakujjukira amazukira ga Yesu. Bunno bulombolombo wa bantu, ekimenya amateeka ga Katonda. Matayo 15:1-9. Okubatizibwa kwe tujjukirira amazukira era n’okuzikibwa kwa Yesu. Abarumi 6:3-5.
40. Ekyenkomerero, endagano empya awamu yonna telina kyeyogera ku ekikwata ku kyusa olunaku olw’omusanvu nga Sabiiti y’olunaku lwa Katonda oba obutukuvu obuwebwa sande – olunaku olusoka.
Kati oluvanyuma lwokufuna ebyamazima 100 mu Bayibuli ku byebuzibwa ,ngatulaga mubumalirivu nti olunaku olwomusanvu mu wiiki, oba Satade, ye Sabiiti ya Mukama mu ndagano enkadde n’empya, kiki ekinaba ekyokudamu eri eteeka linno elya Katonda?
“Kubanga waliwo w’ayogerera ku lunaku olw’omusanvu bw’ati, nti katonda nabumulira ku lunaku olw’omusanvu mu mirimu gye gyonna....Kale wasigaddeyo ekiwummulo kya Sabiiti eri abantu ba Katonda. Kubanga ayingidde mu kiwummulo kye , nga Katonda bwe yawummula mu gigyi. Kale tufubenga okuyingira mu kiwummulo ekyo, omuntu yenna aleme okugwa mu ngeri eyo eyobutagonda.” Abaebbulaniya 4:4, 9-11.
“Era wanno wetutegerera nti tumutegera (Katonda) bwetukwata ebiragiro bye. Ayogera nti mutegedde, naye natakwata biragiro bye, nga mulimba era namazima tegali muye. Naye oyo akuma ekigambo kye, muye okwagala kwa Katonda kutukirira muye: wanno wetumutegrera....Mu kinno mwetutegerera nti twagala abana ba Katonda, nga twagala Katonda era tukuma ebiragiro bye. Ku kinno okwagala kwa Katonda kwe kulabikira, bwetukuma ebiragiro bye, era amateeka ge tegazitowa.” 1Yokana 2:3-5; 5:2-3.
“Balina omukisa abakuma amateeka ge, balyoke babe n’okusa ku muti ogwobulamu, era basolbole okuyingira mu miryango gye kibuga kya katonda. Kuba wawelu embya enkambye, abalogo,era n’obolugambo, abatemue, era nabenzi era buli ayagala okulimba.” Kubikulirwa 22:14.
“Ekigambo ekyo wanno wekikoma wanno; byonna biwuliddwa; otyanga Katonda, okwatanga ebiragiro bye; kubanga ekyo bye byonna ebigwanira omuntu. Kubanga alisala omusango gwa buli mulimu, wamu na buli kigambo ekyakwekewa , oba nga kirungi oba nga kibi.” OMubuulizi 12:13-14.